Doanh nghiệp cơ khí – điện chỉ nắm được vị thế khi đủ năng lực và biết cách đi cùng nhau. Bởi trong cuộc chơi mới, cơ hội không tự chuyển hóa thành đơn hàng.
Chiến lược đầu tư trước
Đầu năm 2026, Công ty CP Tập đoàn Cơ khí công nghệ cao Siba (Siba Group) đưa vào vận hành một nhà máy cơ khí công nghệ cao. Chỉ sau vài tháng, nhà máy đã chạy hết công suất, vận hành liên tục 24/24 giờ. Điều đáng nói không nằm ở quy mô hay công nghệ, mà ở thời điểm ra quyết định đầu tư, khi doanh nghiệp vẫn chưa có khách hàng cụ thể.
Trong cách nghĩ thông thường, đây là một lựa chọn nhiều rủi ro. Nhưng với ông Nguyễn Văn Đức, Tổng giám đốc Siba Group, quyết định đầu tư trước không phải là một sự đánh cược, mà là kết quả của một cách tiếp cận có tính hệ thống, được chuẩn bị từ chiến lược đến năng lực thực thi.
Ông lập luận, trong một thị trường đang biến động và một chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, cơ hội không đến với những doanh nghiệp chờ đợi tín hiệu rõ ràng. Nó chỉ đến với những đơn vị đã sẵn sàng năng lực từ trước.
“Nếu không đầu tư thì sẽ không có khách hàng. Nhưng nếu chờ có khách hàng rồi mới đầu tư, thì cơ hội đã thuộc về người khác”, ông Đức khẳng định.
Tại Siba Group, doanh nghiệp vận hành dựa trên ba vòng tròn cốt lõi là chiến lược, năng lực thực thi và hệ thống kiểm soát cùng văn hóa.
Chiến lược không phải để xây cho “đúng quy trình” hay “đúng bài bản” trên giấy tờ, mà phải thực sự phù hợp với năng lực thực tế và hướng đi dài hạn của doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.
Khi đã xác định được hướng đi, doanh nghiệp tập trung củng cố năng lực thực thi từ con người, cách vận hành đến năng lực quản trị. Đây không phải là việc làm một lần cho xong, mà là quá trình liên tục điều chỉnh và nâng cấp theo từng giai đoạn phát triển. Trong toàn bộ cấu trúc đó, tốc độ trở thành biến số mang tính quyết định.
Siba Group vận hành với triết lý “tâm – trí – tốc”, trong đó, “tốc” không chỉ là tốc độ triển khai, mà là khả năng ra quyết định nhanh và hành động dứt khoát. “Đã quyết định là phải làm nhanh. Chậm là mất cơ hội”, ông Đức khẳng định tại chương trình “HAMEE cafe talk”.
Tư duy này được thể hiện rõ qua việc mỗi năm doanh nghiệp triển khai từ 12 đến 15 dự án đầu tư, với mục tiêu hoàn thành trong vòng một năm. Một tốc độ đủ nhanh để không bị trễ nhịp thị trường, nhưng vẫn giữ được kiểm soát.
Song song đó là quá trình chuyển đổi công nghệ và số hóa được thực hiện một cách quyết liệt. Nhà máy mới không chỉ là mở rộng công suất, mà là một bước nâng cấp về chất của năng lực sản xuất.
Trong “cuộc chơi mới” của ngành cơ khí – điện, lợi thế không còn thuộc về những người nhìn thấy cơ hội sớm hơn, mà thuộc về những người chuẩn bị đủ năng lực để nắm bắt cơ hội ngay khi nó xuất hiện.
Liên kết chuỗi để không bị đứng ngoài cuộc chơi
Nhưng không phải doanh nghiệp nào cũng có được điểm xuất phát như Siba Group. Với phần lớn doanh nghiệp cơ khí – điện Việt Nam, “cuộc chơi mới” không bắt đầu từ cơ hội, mà bắt đầu từ những rào cản rất thực tế.
Chia sẻ với TheLEADER, ông Đỗ Phước Tống, Chủ tịch HĐTV Công ty Cơ khí Duy Khanh, đồng thời là Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp cơ khí – điện TP.HCM (HAMEE), nhận định rằng bài toán lớn nhất của doanh nghiệp cơ khí – điện hiện nay không nằm ở đầu ra thị trường, mà nằm ở chính năng lực nội tại và hệ sinh thái hỗ trợ chưa đủ hoàn thiện.
“Không đầu tư thì không có khách hàng. Nhưng nếu chờ có khách hàng rồi mới đầu tư thì cũng sẽ không bao giờ có cơ hội”, ông nói Tống nói như nhấn mạnh thêm quan điểm của ông Đức.
Trong bối cảnh dòng vốn đầu tư nước ngoài đang dịch chuyển mạnh vào lĩnh vực công nghiệp, đặc biệt là công nghiệp hỗ trợ, cơ hội tham gia chuỗi giá trị là có thật. Nhưng cơ hội đó không tự chuyển hóa thành đơn hàng nếu doanh nghiệp không đủ năng lực đáp ứng. Và khi quay trở lại với bài toán đầu tư, một vòng lặp quen thuộc lại xuất hiện. Nghịch lý này trở nên rõ ràng hơn trong bối cảnh chi phí vốn ngày càng đắt đỏ.
Lãi suất vay dài hạn đã tiệm cận mức 10%, thậm chí hơn. Ở mức này, một dự án đầu tư không chỉ cần hiệu quả, mà còn phải đủ chịu đựng để vượt qua áp lực tài chính ngay từ đầu. Điều đó khiến nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa chùn bước.
Áp lực chưa dừng ở đó. Biến động địa chính trị toàn cầu đang đẩy chi phí đầu vào tăng lên trên diện rộng từ nguyên vật liệu, logistics đến năng lượng. Có những loại vật liệu chỉ tăng vài phần trăm, nhưng cũng có những loại tăng 20–30%, thậm chí trên 100%. Riêng các hợp kim phục vụ gia công cơ khí tăng bình quân khoảng 50%, một con số đủ để làm thay đổi toàn bộ cấu trúc chi phí. Trong khi đó, giá bán lại không thể điều chỉnh ngay.
Phần lớn doanh nghiệp ký hợp đồng đầu ra theo chu kỳ 3–6 tháng, khiến chi phí đầu vào tăng gần như tức thời, còn doanh thu lại phản ứng chậm hơn. Khoảng “lệch pha” này khiến biên lợi nhuận bị bào mòn, đồng thời làm suy giảm khả năng tích lũy để tái đầu tư.
Trong một bối cảnh như vậy, bài toán không còn dừng ở từng doanh nghiệp riêng lẻ. Theo ông Tống, lời giải phải được tìm ở cấp độ hệ sinh thái. Thay vì mỗi doanh nghiệp tự đi tìm cơ hội cho riêng mình, cần hình thành các chuỗi liên kết, nơi năng lực của từng doanh nghiệp được ghép lại thành năng lực của cả một hệ thống.
Ở đó, đầu ra của doanh nghiệp này trở thành đầu vào của doanh nghiệp khác. Mỗi doanh nghiệp không cần làm tất cả, nhưng cần làm tốt một phần và kết nối với những phần còn lại. Khi các mắt xích được kết nối, giá trị không còn nằm ở từng điểm riêng lẻ, mà nằm ở khả năng vận hành trơn tru của cả chuỗi.
Đó cũng là lý do các hiệp hội ngành nghề lựa chọn một hướng đi rõ ràng: kết nối – hợp tác – cùng phát triển.
Những hoạt động như kết nối doanh nghiệp, tham quan, trao đổi giữa các hội viên không chỉ dừng ở việc gặp gỡ, mà nhằm mục tiêu giúp doanh nghiệp hiểu năng lực của nhau để tạo ra những cơ hội hợp tác thực chất.
Trong một thế giới mà các biến số có thể thay đổi rất nhanh từ địa chính trị đến dòng vốn, không một doanh nghiệp nào có thể kiểm soát tất cả. Nhưng mỗi doanh nghiệp đều có thể kiểm soát cách mình chuẩn bị.
Tối ưu chi phí, nâng cao năng lực quản trị, đầu tư vào con người và xây dựng hệ thống đào tạo, những yếu tố tưởng chừng nội bộ lại chính là nền tảng để doanh nghiệp đứng vững trong giai đoạn bất định.
Và khi trạng thái “bình thường mới” được thiết lập, chính những doanh nghiệp đã chuẩn bị đủ nội lực sẽ là những người có khả năng bứt lên nhanh nhất.
Nguồn: Tạp chí điện tử Nhà Quản Trị – TheLEADER
https://theleader.vn/doanh-nghiep-co-khi-dien-hop-luc-pha-rao-can-d45398.html
